bawełna - rodzaj materiału, którego nazwa pochodzi od rośliny o tej samej nazwie. Bawełną określamy miękkie włókno otaczające nasiona rośliny określanej tą samą nazwą – Gossypium. Włukno to służy m.in. do wytwarzania miękkiej tkaniny – bawełny - bardzo popularnej w przemyśle tekstylnym, ale również do produkcji materiałów opatrunkowych ze względu na silne własności absorpcyjne. Włókno bawełniane jest też stosowane w mieszankach włókien, jako dodatek do wełny czy lnu.

Bawełna jako bardzo wydajna roślina uprawna traci tylko ok. 10% suchej masy podczas procesu przetwarzania.  Aby uzyskać czytą celulozę należy z niej usunąć śladowe ilości wosku i białek. Bawełna dzięki charakterystycznej budowie  włókna posiada naturalną wytrzymałość, trwałość i zdolność absorpcji. Każde włókno tworzy 20-30 warstw celulozy w kształcie lekko skręconej tasiemki o szerokości od 10 do 30 μm.

Długość włókna bawełnianego waha się w granicach:

• 10 do 22 mm (krótkowłóknista),
• 22 do 33 mm (średniowłóknista),
• 33 do 55 mm (długowłóknista).

Gdy w procesie dojrzewania otoczka nasienna otwiera się, włókna zasychają, splatając się w płaskie, wstęgowate skupiska. Istnieje ok. 40 gatunków bawełny, z których 4 mają znaczenie gospodarcze:

• Gossypium arboreum - bawełna afrykańska pochodzi z Pakistanu,
• Gossypium herbaceum - uprawiana w Azji,
• Gossypium vitifolium - bawełna indyjska oraz egipska występuje w Azji i Afryce,
• Gossypium hirsutum - bawełna zwyczajna z Meksyku i Antyli, najczęściej uprawiana w Ameryce, Afryce i Australii.

Bawełna wymaga klimatu ciepłego i suchego. Najwięcej włókna uzyskuje się z bawełny zwyczajnej (Gossypium hirsutum) i bawełny egipskiej (Gossypium vitifolium). Dodatkoww z nasion bawełny tłoczy się olej jadalny. Bawełna jest jedną z najstarszych roślin uprawianych przez człowieka. Uprawiy były prowadzone już 3 tysiące lat p.n.e., jednak największą rolę w przemyśle włókienniczym zaczęła odgrywać dopiero od XIX w.

Obecnie wielu producentów tkanin korzysta z materiałów mieszanych, których część stanowią włókna bawełny.  Są nimi materiały o następujących nazwach handlowych: aksamit, alpaka, atłas, baja, barchan, batyst, cotele, drelich, dymka, gloria, inlet, kaliko, kałmuk, kanwa, kitajka, kreton, madapolam, markizeta, marla, metkal, milanez, moleskin, molino, molton, nankin, popelina, surówka i tarlatan. Bawełnę wykorzystuje się również do produkciu tiulu, który jest delikatnym materiałem służącym do produkcji firan. W dzisiejszych czasach bawełna jest niezwykle popularna i jej udział w światowej produkcji tkanin jest nie do podważenia. Oprócz przemysłu tekstylnego, bawełna znajduje zastosowanie w produkcji materiałów opatrunkowych, sieci rybackich, filtrów do kawy, papieru. Niedawno używano jej do produkcji węży strażackich. Z ziaren bawełnicy wytwarza się olej, który po rafinacji może być spożywany przez ludzi. Wytłoki stanowią wysokiej jakości karmę dla zwierząt hodowlanych.

Galeria zdjęć:

Ciekawostka:

Jadalna bawełna?

Czemu nie. Naukowcy pracują nad wynalezieniem ziaren bawełny, które będą nadawały się do spożycia. To pozwoli skutecznie walczyć z niedożywieniem na świecie.

Każdy z nas ma w szafie dużo produktów bawełnianych. Teraz może okazać się, że tę samą roślinę będzie można znaleźć także w kuchni.
Bawełna zawsze odgrywała ważną rolę w rolnictwie. Roślinę uprawia się dla jej włókien od ponad 7 tys. lat. Dziś zajmuje się tym ponad 20 milionów rolników w około 80 krajach.
Gdy ponad 40 proc. ubrań na świecie produkuje się z bawełny, roślina nigdy nie była w stanie sprostać oczekiwaniom naukowców – nie można było nią nakarmić ludzi.
Ziarna bawełny są bogatym źródłem białka – obecne zbiory bawełny produkują wystarczającą ilość ziaren by spełnić dzienne zapotrzebowanie na tę substancję odżywczą połowy miliarda ludzi. Obecnie jednak ziarna bawełny nie mogą być spożywane przez człowieka. Produkuje się z nich jednak olej. Do spożycia nadają się po długotrwałej obróbce chemicznej, procesie rafinacji, w czasie której usuwa się gossypol, toksyczną substancję, która chroni rośliny przed insektami. Jedynie krowy i inne przeżuwacze dają sobie radę z tym organicznym związkiem chemicznym.
Jeśli tylko usunie się gossypol, otrzymamy tanie źródło protein dla każdego. Takie próby podjęto już w latach 50-tych XX wieku, ale insekty zaatakowały bezbronne rośliny.
W Afryce próbowano już kiedyś hodować bawełnę bez gossypolu, ale roślina stała się łupem małp i szczurów, które bezbłędnie rozpoznają jej „bezpieczną” odmianę.

Genetyczne modyfikacje
Dr. Keerti Rathore i jego koledzy z Uniwersytetu w Teksasie stworzyli zmodyfikowaną genetycznie bawełnę, której nasiona zawierają bardzo mało (lub wcale) gossypolu. Stałyby się one źródłem białka dla milionów głodujących ludzi. Nawet Norman Borlaug, amerykański uczony pochodzenia norweskiego, laureat Pokojowej Nagrody Nobla za stworzenie odmian zboża, które bezpośrednio przyczyniły się do ocalenia ponad miliarda ludzi przed śmiercią głodową, uważa, że bawełna może stać się źródłem pożywienia dla wielu ludzi na całym świecie.
Rathore wykorzystał w badaniu nową metodę interferencji RNA i stworzył zmodyfikowaną genetycznie bawełnę. Po laboratorium przyszła kolej na szklarnię, a następnie na eksperymentalne pole bawełny.
Zmodyfikowane ziarna bawełny muszą otrzymać zgodę rządu zanim trafią na sklepowe półki. Najpierw najprawdopodobniej zastąpią karmę dla ryb i zwierząt, ale w czasach, gdy liczba ludności wciąż rośnie, nie można całkowicie rezygnować ze źródła białka. I nawet nieźle smakuje – Nie jest zła – mówi Rathore i dodaje – Smakuje jak fasola .